De eerste zitting van het Tribunaal in ’s-Hertogenbosch op 26 juli 1945 (Foto Carel Blazer, Nationaal Archief NL-HaNA_2.24.01.03_0_900)

‘En de naaste als jezelf’ ‒ Harry Holla

Op vrijdagavond 18 november wordt de uitgave ‘En de naaste als jezelf ‒ Harry Holla’ gepresenteerd in DePetrus in Vught. ‘En de naaste als jezelf’, was de lijfspreuk van mr. Harry Holla (1904-1992). De katholieke jurist Holla groeide tijdens de Tweede Wereldoorlog uit tot een prominent verzetsman. Direct na de bevrijding werd hij benoemd tot de eerste president van het Tribunaal in ’s-Hertogenbosch dat oorlogsmisdaden moest beoordelen. Toch is het nog maar pas geleden dat in Vught een straat in een nieuwbouwwijk naar hem vernoemd werd. Wie was Harry Holla en wat was zijn overtuiging die voor velen levensreddend was?

In de biografie van Harry Holla beschrijft Peter Baas zijn keuzes, oordelen en handelen in zijn rol als vooraanstaande leider in het verzet en schetst hij de context waarin de lotgevallen van een aantal Vughtse en Bossche families onlosmakelijk met elkaar verweven raakten. Samen met zijn vrouw Leny heeft Harry Holla een aantal Joodse families uit Vught en ’s-Hertogenbosch belangeloos geholpen. In haar inleiding en in een serie interviews door Truus Wertheim-Cahen komt de tweede en derde generatie aan het woord; zij zijn de erfdragers die spreken over de nasleep van de oorlog en de invloed van Holla’s handelen op hun eigen leven.
In de synthese door Arnoud-Jan Bijsterveld wordt stilgestaan bij herinneren en herdenken, zowel privé als publiek, en de veranderingen daarin in de loop van de tijd. Vandaag herinneren en herdenken we een moment waarop de nog levende herinnering aan de Tweede Wereldoorlog geleidelijk, maar onherroepelijk overgaat in een culturele herinnering van mensen die er niet direct bij betrokken zijn geweest. Na jaren van veronachtzaming staan nu juist vervolging en verzet volop in de belangstelling. Dat leidt tot een veelvoud aan studies, uitgaven, documentaires, monumenten (klein en groot), herdenkingen en rituelen. Hoe verhouden deze zich tot elkaar en niet onbelangrijk: welke betekenis hebben ze voor de direct betrokkenen? En ten slotte, welke zeggingskracht hebben deze nog voor volgende generaties? Bisschop Gerard de Korte verzorgt het voorwoord in deze rijk geïllustreerde uitgave.

Vier citaten uit het boek

Harry Holla terugkijkend als president van het Tribunaal: “Nee, U kunt iets niet beoordelen of veroordelen. U kunt 1.000 voorbeelden geven die goed zijn, en 10.000 die fout zijn, en als je dan door gaat zoeken dan kun je er wel 20.000 vinden die goed zijn en 30.000 die fout zijn. […] Je kunt over deze periode alleen maar vertellen. Je kunt dat niet beoordelen.”

Brief van Renée de Vet-Van Leeuwen bij de aanvraag voor een Yad Vashem-onderscheiding voor Harry Holla: “… en het was een heel vreemde gewaarwording toen mijn pleegmoeder mij aan het eind van de oorlog vertelde dat ik een Opa en Oma had, die heel lang weggeweest waren, maar me nu graag terug wilden hebben. Paradoxaal genoeg begon de oorlog toen pas voor mij. De periode die ik heb doorgebracht in het Holla-huis, van 1942 tot 1946 herinner ik me als een volkomen zorgenvrij en gelukkig kinderbestaan.”

Truus Cahen: “Opgroeiend in het Vught en Den Bosch van vlak na de oorlog was ik me er al vroeg van bewust dat ik deel uitmaakte van een andere geschiedenis dan die van de mensen met wie ik dagelijks omging. Bij ons was de oorlog op een ingewikkelde manier met Jodendom en katholicisme verstrengeld. Het katholicisme was voor degenen aan wie ik mijn leven te danken had, een sturende kracht geweest. Tegelijk benadrukte het Jodendom in het dorp waar ik woonde mijn ‘anders zijn’ en tot op zekere hoogte mijn uitsluiting. Ik hoorde er niet echt bij, net zomin als bij de gedecimeerde Bossche Joodse gemeenschap, een stelletje eenlingen die weinig met elkaar gemeen hadden behalve dat ze overlevenden waren van een ongekende moordpartij.”

Arnoud-Jan Bijsterveld: “Tot op de dag van vandaag delen de betrokken families, soms in woorden en gebaren, maar vaker onuitgesproken, herinneringen aan vervolging en verzet, ondersteuning en verraad, dood en leven, boete en straf, schaamte en trots, woede en gelatenheid, rancune en solidariteit. Dit boek maakt duidelijk hoe verschillend die herinneringen kunnen zijn en hoe anders ze kunnen functioneren in de ene of de andere kring van nabestaanden. Door het in de openbaarheid komen van herinneringen ontstond ook een werkelijkheid buiten de eigen kring waarmee soms lastig valt om te gaan.”

Praktische informatie
Titel: En de naaste als jezelf ‒ Harry Holla. Auteurs: Peter Baas, Truus Wertheim-Cahen en Arnoud-Jan Bijsterveld. Uitgever: Aldus Uitgevers, ’s-Hertogenbosch. ISBN 9789070545499. Uitvoering: 288 pagina’s, formaat 17 x 24 cm, rijk geïllustreerd. Verkoopprijs: 25 euro. Het boek is vanaf 18 november 2022 verkrijgbaar of te bestellen bij de boekhandel.

Kijk ook bij

13 december kerstmarkt Robert Coppes Stichting in Vught

‘Coppes Couleur’, de dagbesteding voor blinde en slechtziende volwassenen van de Robert Coppes Stichting in …